Paratiroid Hastalıkları

Paratiroid bezler boynun arka kısmında, tiroid bezinin arkasında yer alan 4 adet küçük bezdir. Paratiroid hormon (PTH) salgılayarak kalsiyum, fosfor ve D vitamini dengesini düzenler. Bu bezlerin aşırı veya yetersiz çalışması çeşitli hastalıklara yol açar.

⚡ Paratiroidin Görevi

Paratiroid bezleri iki kısımdan oluşur ve temel olarak şu fizyolojik etkileri sağlar:

PTH salgılar: Kandaki kalsiyum düzeyini yükseltir.
Kemiklerden kalsiyum salınımını arttırır.
Böbreklerden kalsiyum geri emilimini arttırır.
D vitamininin aktif hale gelmesini sağlar.
Fosforun böbreklerden atılımını arttırır.

❗ Belirtiler

Halsizlik, yorgunluk
Kemik ağrıları
Kas güçsüzlüğü
Sık idrara çıkma, susuzluk
Bulantı, kabızlık, karın ağrısı
Depresyon, unutkanlık
Böbrek taşı öyküsü

⚠️ Risk Faktörleri

Kadın cinsiyet
50 yaş üstü olmak
Ailede paratiroid hastalığı öyküsü
Geçirilmiş boyun radyoterapisi
Uzun süreli D vitamini eksikliği
Kronik böbrek hastalığı
Lityum kullanımı

🧪 Tanı Yöntemleri

Kan testleri: Kalsiyum, fosfor, PTH, D vitamini, böbrek fonksiyon testleri
İdrar testleri: 24 saatlik idrarda kalsiyum
Görüntüleme yöntemleri: Boyun ultrasonu, Sestamibi paratiroid sintigrafisi, 4D-CT, MR (gerekli durumlarda)

Sık Görülen Paratiroid Hastalıkları

PRİMER HİPERPARATROİDİ

(PTH Aşırılığı)

Paratiroid bezlerinden birinin (en sık adenom) fazla PTH salgılamasıdır.

Nedenleri:

Paratiroid adenomu (%80-85)
Paratiroid hiperplazisi (%10-15)
Paratiroid karsinomu (nadiren)

Belirtiler:

Kemik: ağrı, osteoporoz, kırık
Böbrek: taş, idrarda kalsiyum artışı
Nöropsikiyatrik: depresyon, unutkanlık

Laboratuvar: Kalsiyum ↑, PTH ↑, Fosfor ↓

SEKONDER HİPERPARATROİDİ

(PTH Aşırılığı)

Vücutta kalsiyum düşüklüğüne yanıt olarak paratiroid bezlerinin PTH salgısını arttırmasıdır.

Nedenleri:

Kronik böbrek hastalığı
D vitamini eksikliği
Yetersiz kalsiyum alımı
Malabsorpsiyon sendromları

Belirtiler:

Altta yatan hastalığa bağlıdır. Kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü görülür.

Laboratuvar: Kalsiyum ↓/N, PTH ↑, Fosfor ↓/N

TERSİYER HİPERPARATROİDİ

(Otonom Çalışma)

Uzun süren sekonder hiperparatroidi sonucunda bezlerin otonom (bağımsız) çalışmaya başlamasıdır.

Nedenleri:

Kronik böbrek hastalığında uzun süreli sekonder hiperparatroidi

Belirtiler:

Hiperkalsemiye bağlı kemik ağrısı, kaşıntı, kas güçsüzlüğü, depresyon.

Laboratuvar: Kalsiyum ↑, PTH ↑, Fosfor ↑/N

HİPOPARATROİDİ

(PTH Yetersizliği)

Paratiroid bezlerinin yetersiz PTH salgılamasıdır.

Nedenleri:

Tiroid veya boyun cerrahisi (en sık)
Otoimmün hastalıklar
Magnezyum eksikliği

Belirtiler (Hipokalsemiye bağlı):

Kas krampları, tetani
Karıncalanma, uyuşma (ağız çevresi, eller)
Spazm, laringospazm

Laboratuvar: Kalsiyum ↓, PTH ↓, Fosfor ↑

⚠️ Komplikasyonlar

Osteoporoz ve kırıklar: Kemiklerin zayıflaması.
Böbrek taşları ve böbrek hasarı: Kalsiyum birikimi.
Peptik ülser ve pankreatit.
Kardiyovasküler hastalıklar.

🔍 Görüntüleme Yöntemleri

Boyun ultrasonu: İlk basamak görüntülemedir.
Sestamibi paratiroid sintigrafisi: Aşırı çalışan bezlerin lokalizasyonu için kullanılır.
4D-CT / MR: Cerrahi öncesi hassas lokalizasyon için yararlıdır.

Tedavi Yaklaşımı

💊	1. Medikal Tedavi
Nedene yönelik tedavi D vitamini ve kalsiyum replasmanı Fosfat bağlayıcılar (KBH'de) Cinacalcet (hiperkalsemi kontrolü için)

✂️	2. Cerrahi Tedavi
Primer HPT'de: Paratiroidektomi (adenom çıkarılması) Tersiyer HPT'de: Subtotal veya total paratiroidektomi Hipoparatroidide: Oto-transplantasyon

🌱 Yaşam Tarzı ve Destek

☀️ Yeterli D vitamini alımı

🧀 Dengeli kalsiyum alımı

🏃 Düzenli egzersiz

💧 Bol su tüketimi (taş riskini azaltır)

🚭 Sigara ve alkolden kaçınılması

🩺	Düzenli Takip Önemlidir Kan kalsiyumu, fosfor, PTH ve D vitamini düzenli kontrol edilmelidir. Osteoporoz taraması (DEXA) yapılmalıdır.

🛡️	UNUTMAYIN! Boyun bölgesinde ameliyat geçiren, kronik böbrek hastalığı olan veya ailede paratiroid hastalığı öyküsü bulunan kişilerin düzenli kontrollerini yaptırması önemlidir.

⚠️	DİKKAT! Kalsiyum yüksekliği böbrek taşı, kemik erimesi ve böbrek yetmezliğine; kalsiyum düşüklüğü ise kas spazmları ve ciddi nörolojik sorunlara yol açabilir. Erken tanı ve doğru tedavi yaşam kalitesini arttırır ve komplikasyonları önler.

Paratiroid Hastalıkları