Tiroid sağlığı denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak iyot ve selenyum gelir. Oysa A vitamini de tiroid hormonlarının üretimi, düzenlenmesi ve hücrelerdeki etkisiyle ilişkili önemli mikrobesinlerden biridir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır: A vitamini tiroid ilacı değildir, hipotiroidiyi tek başına tedavi etmez ve “ne kadar çok alınırsa o kadar iyi” yaklaşımı doğru değildir.
Vücutta yeterli miktarda bulunması fizyolojik süreçlerin normal devamına katkı sağlar. Eksikliği bazı mekanizmaları etkileyebilirken, aşırı miktarda alınması ise ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
A Vitamini Nedir?
A vitamini yağda çözünen vitaminlerden biridir.
Vücutta;
- Görme fonksiyonlarının korunması,
- Bağışıklık sisteminin çalışması,
- Cilt ve mukozaların sağlığı,
- Hücrelerin büyümesi ve farklılaşması,
- Üreme fonksiyonları
gibi birçok önemli süreçte görev alır.
A vitamini besinlerde iki temel biçimde bulunur.
Hayvansal gıdalarda bulunan retinol ve retinil esterleri, vücut tarafından doğrudan kullanılabilen A vitamini formlarıdır.
Havuç, tatlı patates ve koyu yeşil yapraklı sebzelerde bulunan beta-karoten ise vücutta ihtiyaç ölçüsünde A vitaminine dönüştürülebilir.
A Vitamini Tiroid Bezini Nasıl Etkiler?
Tiroid sistemi yalnızca tiroid bezinden ibaret değildir.
Beyindeki hipotalamus ve hipofiz bezi ile tiroid arasında oldukça hassas bir geri bildirim sistemi bulunur.
Hipofiz bezinden salgılanan TSH, tiroid bezine ne kadar hormon üretmesi gerektiğini bildirir. Tiroid bezi ise başlıca T4 ve daha az miktarda T3 hormonu üretir.
A vitamini bu sistemin farklı basamaklarıyla ilişkilidir. Özellikle hücrelerin genleri nasıl kullandığını düzenleyen retinoid türevleri ile tiroid hormonlarının hücresel etkileri arasında karmaşık bir biyolojik ilişki vardır.
Bu nedenle yeterli A vitamini düzeyi, tiroid hormonlarının normal fizyolojisinin desteklenmesinde rol oynayabilir.
Ancak bu durum A vitamini takviyesinin tiroid hormonlarını otomatik olarak düzelteceği anlamına gelmez.
A Vitamini Eksikliği Tiroidi Etkiler mi?
Belirgin A vitamini eksikliği vücudun birçok sistemini etkileyebilir ve tiroid hormon metabolizması da bundan etkilenebilir.
A vitamini yetersizliğinde hipotalamus-hipofiz-tiroid ekseninde bazı değişiklikler görülebilir. Bunun yanında iyot metabolizması ve tiroid hormonlarının dokulardaki etkisi de değişebilir.
Fakat günlük klinik uygulamada hipotiroidinin en sık nedeni A vitamini eksikliği değildir.
Örneğin Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün hastalıklar, tiroid ameliyatları, radyoaktif iyot tedavisi veya bazı ilaçlar hipotiroidinin çok daha yaygın nedenleridir.
Bu nedenle yalnızca TSH yüksek diye A vitamini kullanmaya başlamak doğru değildir.
A Vitamini TSH'yi Etkiler mi?
A vitamini ile TSH arasında biyolojik bir ilişki bulunmaktadır.
Retinoid sinyaller, hipofiz bezindeki TSH üretimini ve tiroid hormonlarının geri bildirim mekanizmasını etkileyebilir.
Ancak sağlıklı ve dengeli beslenen bir kişide, yalnızca A vitamini takviyesi kullanarak TSH değerini istenilen seviyeye getirmek standart bir tedavi yöntemi değildir.
TSH yüksekliğinin nedeninin öncelikle belirlenmesi gerekir.
Örneğin;
- Hashimoto tiroiditi,
- İyot yetersizliği veya fazlalığı,
- Tiroid ameliyatı sonrası durum,
- Kullanılan ilaçlar,
- Levotiroksinin yanlış kullanımı,
- Emilim bozuklukları
gibi faktörler değerlendirilmelidir.
A Vitamini T4'ün T3'e Dönüşümünü Artırır mı?
İnternette “A vitamini T4'ü T3'e çevirir” şeklinde çok kesin ifadeler görülebiliyor.
Bu ifade fazla basitleştirilmiştir.
T4'ün daha aktif hormon olan T3'e dönüşümü büyük ölçüde deiyodinaz adı verilen enzimler aracılığıyla gerçekleşir. Bu süreçte özellikle selenyum önemli bir mikrobesindir.
A vitamini ise tiroid hormonlarının hücrelerde oluşturduğu etkiler ve hormonal düzenleme mekanizmalarıyla daha dolaylı ilişkiler gösterir.
Dolayısıyla A vitaminini doğrudan “T3 artırıcı vitamin” olarak tanımlamak doğru değildir.
A Vitamini Hashimoto Hastalığına İyi Gelir mi?
Hashimoto, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor geliştirdiği otoimmün bir tiroid hastalığıdır.
A vitamini bağışıklık sisteminde önemli roller üstlense de Hashimoto hastalığını A vitaminiyle tedavi etmek mümkün değildir.
Hashimoto hastasında hipotiroidi gelişmişse temel tedavi, gerekli olduğunda tiroid hormonu yerine koyma tedavisidir.
Vitamin ve mineral eksiklikleri varsa bunların düzeltilmesi genel sağlık açısından önemlidir. Ancak takviyelerin levotiroksinin yerine kullanılması doğru değildir.
A Vitamini Hangi Besinlerde Bulunur?
A vitamini açısından zengin besinler iki grupta düşünülebilir.
Hayvansal kaynaklarda hazır A vitamini bulunur. Bunlara;
- Karaciğer,
- Yumurta sarısı,
- Süt ve süt ürünleri,
- Bazı yağlı balıklar
örnek verilebilir.
Bitkisel kaynaklarda ise çoğunlukla beta-karoten ve diğer provitamin A karotenoidleri bulunur.
Örneğin:
- Havuç
- Tatlı patates
- Balkabağı
- Ispanak
- Pazı
- Kara lahana
- Kırmızı ve turuncu biber
- Kayısı
bu gruba girer.
Dengeli beslenen birçok kişi günlük A vitamini ihtiyacını besinlerden karşılayabilir.
Karaciğer Çok A Vitamini İçerir mi?
Evet.
Karaciğer, A vitamini bakımından son derece zengin bir besindir.
Bu nedenle çok sık ve yüksek miktarlarda tüketilmesi özellikle aynı zamanda A vitamini içeren takviye kullanan kişilerde gereksiz yüksek alıma yol açabilir.
Özellikle gebelik döneminde yüksek miktarda hazır A vitamini alınması ayrı bir önem taşır.
Bu nedenle “vitamin olduğu için sınırsız tüketilebilir” düşüncesi doğru değildir.
Beta-Karoten ile A Vitamini Aynı Şey midir?
Tam olarak aynı değildir.
Beta-karoten, vücudun gerektiğinde A vitaminine dönüştürebildiği bir öncü maddedir.
Havuç, balkabağı ve tatlı patates gibi turuncu renkli besinlerin yanında koyu yeşil yapraklı sebzelerde de bulunur.
Vücut beta-karoteni ihtiyaç durumuna göre dönüştürdüğü için besinlerden alınan beta-karoten, hazır A vitaminine göre aşırı A vitamini alımı açısından genellikle daha güvenlidir.
Çok fazla beta-karoten tüketildiğinde ciltte sarı-turuncu renk değişikliği görülebilir. Bu durum çoğunlukla zararsızdır ve A vitamini zehirlenmesiyle aynı şey değildir.
A Vitamini Takviyesi Tiroid Hastalarına Gerekli midir?
Her tiroid hastasının A vitamini takviyesi kullanması gerekmez.
A vitamini eksikliği gösterilmemiş, dengeli beslenen bir kişinin yalnızca Hashimoto veya hipotiroidi tanısı olduğu için yüksek doz A vitamini kullanması önerilmez.
Takviye ihtiyacı kişinin;
- Beslenme düzenine,
- Emilim problemlerine,
- Karaciğer sağlığına,
- Gebelik durumuna,
- Kullandığı ilaçlara,
- Diğer vitamin takviyelerine
göre değerlendirilmelidir.
Özellikle yüksek doz A vitamini içeren ürünler doktor kontrolü dışında kullanılmamalıdır.
Fazla A Vitamini Zararlı mı?
Evet.
A vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için vücutta depolanabilir.
Özellikle retinol formunun uzun süre yüksek dozlarda alınması A vitamini toksisitesine yol açabilir.
Aşırı kullanımda;
- Baş ağrısı,
- Bulantı,
- Cilt kuruluğu,
- Saç dökülmesi,
- Halsizlik,
- Kemik ağrıları,
- Karaciğer hasarı
gibi sorunlar gelişebilir.
Uzun süreli yüksek doz kullanımında kemik sağlığı da olumsuz etkilenebilir.
Bu nedenle A vitamini, “fazlasının zararı olmayan vitaminlerden” biri değildir.
A Vitamini Fazlalığı Saç Döker mi?
İlginç şekilde hem bazı vitamin eksiklikleri hem de vitaminlerin aşırı kullanımı saç dökülmesiyle ilişkili olabilir.
Uzun süre yüksek miktarda A vitamini alınması saç dökülmesine yol açabilir.
Bu nedenle saç dökülmesi yaşayan bir kişi “saçıma iyi gelir” düşüncesiyle rastgele A vitamini içeren takviyeler kullanmamalıdır.
Özellikle birden fazla multivitamin veya saç vitamini aynı anda kullanıldığında toplam A vitamini miktarı fark edilmeden yüksek seviyelere çıkabilir.
A Vitamini ve Gebelikte Neden Dikkatli Olunmalı?
Gebelikte A vitamini bebeğin normal gelişimi için gereklidir.
Ancak yüksek doz hazır A vitamini, özellikle retinol ve retinoid türevleri, gebelik döneminde ciddi risk oluşturabilir.
Bu nedenle hamile olan, hamile kalmayı planlayan veya gebelik ihtimali bulunan kişiler yüksek doz A vitamini takviyesi kullanmadan önce mutlaka doktorlarına danışmalıdır.
Bu konuda bitkisel kaynaklardan alınan beta-karoten ile yüksek doz hazır retinol takviyelerini birbirinden ayırmak önemlidir.
Tiroid Hastaları Multivitamin Kullanabilir mi?
Kullanabilir, ancak ürünün içeriğine bakılması gerekir.
Multivitaminlerde yalnızca A vitamini değil;
- Demir,
- Kalsiyum,
- Magnezyum,
- İyot,
- Selenyum
gibi tiroid tedavisini veya laboratuvar sonuçlarını etkileyebilecek başka maddeler de bulunabilir.
Özellikle levotiroksin kullanan kişilerde demir ve kalsiyum içeren takviyelerin tiroid ilacıyla aynı anda alınması ilacın emilimini azaltabilir.
Dolayısıyla “vitamin” olarak satılan bir ürünün ilaçlardan tamamen bağımsız olduğu düşünülmemelidir.
A Vitamini İçeren Takviyeler Tiroid İlacıyla Aynı Anda Alınabilir mi?
Sorun çoğu zaman A vitamininin kendisinden çok, takviyenin içindeki diğer maddelerdir.
Örneğin multivitamin aynı zamanda demir veya kalsiyum içeriyorsa levotiroksinin emilimini azaltabilir.
Bu nedenle tiroid ilacı kullanan kişilerin multivitaminlerini hangi saatte alacaklarını doktorlarıyla veya eczacılarıyla planlamaları yararlı olabilir.
Levotiroksin genellikle aç karnına ve yalnızca suyla kullanılır.
A Vitamini Eksikliği Kimlerde Daha Sık Görülebilir?
A vitamini eksikliği dengeli beslenen yetişkinlerde her zaman sık karşılaşılan bir durum değildir.
Ancak yağların bağırsaktan emilimini bozan bazı hastalıklarda risk artabilir.
Örneğin;
- Bazı kronik bağırsak hastalıkları,
- Pankreas hastalıkları,
- Karaciğer ve safra yolları hastalıkları,
- Ciddi beslenme yetersizliği,
- Bazı bariatrik ameliyatlar sonrası
A vitamini yetersizliği gelişebilir.
Bu kişilerde takviye kararı genel sağlık durumu ve laboratuvar değerlendirmeleriyle birlikte verilmelidir.
Tiroid Sağlığı İçin Sadece A Vitamini Yeterli mi?
Hayır.
Tiroid fonksiyonları tek bir vitamin veya minerale bağlı değildir.
Normal tiroid hormon üretimi ve metabolizması için;
- Yeterli iyot,
- Selenyum,
- Demir,
- Çinko,
- Protein,
- Genel olarak yeterli enerji ve dengeli beslenme
önemlidir.
Ancak bu maddelerin hiçbirinde “daha fazla almak daha sağlıklıdır” mantığı geçerli değildir.
Özellikle iyot ve A vitamini gibi bazı besin öğelerinde aşırı alım sağlık sorunlarına yol açabilir.
Tiroid Sağlığı İçin En Doğru Yaklaşım Nedir?
Tiroid sağlığını korumak için özel ve pahalı takviyelerden önce dengeli beslenmeye odaklanmak gerekir.
Sebze, meyve, kaliteli protein kaynakları, yumurta, süt ürünleri ve kişiye uygun diğer besinleri içeren dengeli bir beslenme düzeni birçok mikrobesinin yeterli alınmasını sağlar.
Tiroid hastalığı bulunan kişilerde ise asıl önemli olan;
- Doğru tanı,
- Düzenli TSH ve tiroid hormon kontrolleri,
- Gerekli olduğunda uygun ilaç tedavisi,
- İlaçların doğru kullanımı,
- Gerçek vitamin ve mineral eksikliklerinin düzeltilmesidir.
Takviyeler, tıbbi tedavinin yerine geçmemelidir.
