Çinko neden tiroid için önemlidir?
Tiroid bezi, metabolizmamızı düzenleyen T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) hormonlarını üretir. Bu hormonların etkili bir şekilde çalışabilmesi yalnızca iyoda değil, birçok vitamin ve minerale de bağlıdır.
Çinko bunlardan biridir.
Bilimsel çalışmalar, çinkonun;
- Tiroid hormonlarının sentezinde,
- T4 hormonunun aktif form olan T3'e dönüşümünde,
- Tiroid hormonlarının hücre içindeki reseptörlerine bağlanmasında,
- Hipotalamus-hipofiz-tiroid ekseninin normal çalışmasında
önemli görevler üstlendiğini göstermektedir.
Yani çinko, yalnızca hormon üretiminde değil, üretilen hormonların etkisini gösterebilmesinde de rol oynar.
Çinko eksikliği tiroidi nasıl etkileyebilir?
Çinko eksikliği geliştiğinde tiroid hormonlarının üretimi ve kullanımı olumsuz etkilenebilir.
Bazı çalışmalarda çinko eksikliğinin;
- T3 düzeylerinde azalmaya,
- T4'ten T3'e dönüşümün yavaşlamasına,
- Tiroid hormonlarının hücrelerde etkisinin azalmasına
neden olabileceği bildirilmiştir.
Bunun sonucunda kişilerde;
- Halsizlik,
- Enerji kaybı,
- Üşüme,
- Saç dökülmesi,
- Cilt kuruluğu,
- Tat ve koku alma duyusunda azalma,
- Bağışıklık sisteminde zayıflama
gibi yakınmalar ortaya çıkabilir.
Bu belirtilerin bir kısmı hipotiroidi ile benzerlik gösterdiği için, özellikle uzun süren şikâyetleri olan hastalarda çinko eksikliği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Fazla çinko almak faydalı mı?
Hayır.
Son yıllarda bağışıklığı güçlendirmek amacıyla çinko takviyeleri oldukça yaygın kullanılmaya başlanmıştır. Ancak "fazlası daha faydalıdır" düşüncesi doğru değildir.
Yüksek doz ve uzun süre kullanılan çinko;
- Bakır emilimini azaltabilir,
- Bakır eksikliğine bağlı kansızlığa yol açabilir,
- Bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebilir,
- Dolaylı olarak tiroid fonksiyonlarını da bozabilir.
Bu nedenle çinko takviyeleri yalnızca gerçekten ihtiyaç duyulan durumlarda ve hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
Çinko hangi besinlerde bulunur?
Çinko açısından zengin besinler şunlardır:
- Kırmızı et,
- Deniz ürünleri (özellikle istiridye),
- Tavuk eti,
- Yumurta,
- Kabak çekirdeği,
- Susam,
- Nohut,
- Mercimek,
- Kuru fasulye,
- Ceviz ve badem,
- Tam tahıllar.
Dengeli beslenen bireylerin büyük çoğunluğu günlük çinko ihtiyacını besinlerle karşılayabilir.
Her tiroid hastası çinko kullanmalı mı?
Hayır.
Bugün için uluslararası tiroid kılavuzları, yalnızca tiroid hastalığı bulunduğu gerekçesiyle rutin çinko takviyesi önermemektedir.
Ancak;
- Çinko eksikliği saptanan kişilerde,
- Emilim bozukluğu bulunan hastalarda,
- Uzun süre yetersiz beslenen bireylerde,
- Bazı kronik hastalıklarda
çinko desteği gerekli olabilir.
Burada önemli olan, takviye kararının kan tetkikleri ve klinik değerlendirme sonrasında verilmesidir.
Tiroid sağlığında tek bir mineral yeterli değildir
Tiroid bezinin sağlıklı çalışması yalnızca çinkoya bağlı değildir.
İyot, selenyum, demir, D vitamini ve B12 vitamini gibi birçok besin öğesi de tiroid fonksiyonlarını etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca tek bir minerale odaklanmak yerine dengeli beslenmek ve eksiklikleri bilimsel veriler ışığında yerine koymak daha doğru bir yaklaşımdır.
Sonuç
Çinko, tiroid hormonlarının sentezinde, hormonların hücrelerde etkisini göstermesinde ve T4 hormonunun aktif form olan T3'e dönüşümünde görev alan önemli bir mineraldir. Hem çinko eksikliği hem de gereksiz yüksek doz çinko kullanımı tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle tiroid hastalarının rastgele mineral takviyesi kullanmaları yerine, dengeli beslenmeleri ve gerekli durumlarda hekim önerisiyle eksikliklerin giderilmesi en doğru yaklaşımdır. Tiroid sağlığını korumada mucize bir mineral yoktur; önemli olan vücudun ihtiyaç duyduğu tüm besin öğelerini yeterli ve dengeli bir şekilde alabilmektir.
