Tiroid hormonlarının üretiminde demirin rolü
Tiroid bezi, metabolizmamızı düzenleyen T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) hormonlarını üretir. Bu hormonların sentezinde görev alan en önemli enzimlerden biri tiroid peroksidaz (TPO) enzimidir.
TPO enzimi, iyodun aktif hâle getirilmesini ve tiroid hormonlarının oluşumunu sağlar. Bu enzimin sağlıklı çalışabilmesi için ise demire ihtiyaç vardır.
Yani demir, yalnızca kan yapımında değil, tiroid hormonlarının üretiminde de önemli bir rol oynar.
Demir eksikliği tiroidi nasıl etkileyebilir?
Demir eksikliği geliştiğinde TPO enziminin aktivitesi azalabilir. Bunun sonucunda tiroid hormonlarının üretimi yavaşlayabilir.
Ayrıca bazı çalışmalar, demir eksikliğinin yalnızca hormon üretimini değil, T4 hormonunun aktif hormon olan T3'e dönüşümünü de azaltabileceğini göstermektedir.
Bu nedenle demir eksikliği olan kişilerde;
- Halsizlik,
- Üşüme,
- Konsantrasyon güçlüğü,
- Saç dökülmesi,
- Enerji kaybı
gibi yakınmalar hem demir eksikliğine hem de tiroid hormonlarının yetersiz çalışmasına bağlı olarak daha belirgin hissedilebilir.
Hashimoto hastalarında demir eksikliği daha sık görülebilir
Hashimoto tiroiditi özellikle kadınlarda görülen en yaygın tiroid hastalıklarından biridir.
Bu hastalarda;
- Demir eksikliği,
- B12 vitamini eksikliği,
- D vitamini eksikliği
toplum ortalamasına göre daha sık görülebilir.
Özellikle yoğun adet kanamaları olan kadınlarda veya emilim bozukluğu bulunan bireylerde demir depolarının azalması tiroid tedavisini de olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca TSH değerine bakmak her zaman yeterli olmayabilir. Gerekli görülen hastalarda ferritin (demir deposu) düzeyinin de değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Demir ilacı ile tiroid ilacı birlikte alınır mı?
Bu, hastaların en sık yaptığı hatalardan biridir.
Demir preparatları, tiroid hormonu ilaçlarının bağırsaktan emilimini azaltabilir.
Bu nedenle levotiroksin kullanan hastaların;
- Tiroid ilaçlarını sabah aç karnına almaları,
- Demir ilaçlarını ise en az 4 saat sonra kullanmaları önerilir.
Bu basit önlem, tedavinin etkinliği açısından oldukça önemlidir.
Demir açısından zengin besinler nelerdir?
Demir ihtiyacı yalnızca ilaçlarla değil, dengeli beslenmeyle de karşılanabilir.
Demir açısından zengin besinler arasında;
- Kırmızı et,
- Karaciğer,
- Hindi ve tavuk eti,
- Balık,
- Yumurta,
- Mercimek,
- Nohut,
- Kuru fasulye,
- Ispanak,
- Pazı,
- Kabak çekirdeği
yer alır.
Bitkisel kaynaklardan alınan demirin emilimini artırmak için C vitamini içeren besinlerle birlikte tüketilmesi faydalıdır.
Demir eksikliği tedavi edilmeden tiroid tedavisi yeterli olur mu?
Hipotiroidi tedavisi gören bazı hastalarda TSH düzeyleri düzelmesine rağmen halsizlik ve yorgunluk devam edebilir.
Bunun nedenlerinden biri demir eksikliği olabilir.
Elbette her yorgunluğun nedeni demir eksikliği değildir. Ancak özellikle ferritin düzeyi düşük olan hastalarda demir eksikliğinin tedavi edilmesi hem genel sağlık hem de tiroid fonksiyonları açısından önem taşır.
Sonuç
Demir, yalnızca kan yapımında görev alan bir mineral değildir. Aynı zamanda tiroid hormonlarının üretiminde kritik rol oynayan tiroid peroksidaz (TPO) enziminin çalışması için de gereklidir. Demir eksikliği, tiroid hormon sentezini azaltabilir ve T4 hormonunun aktif form olan T3'e dönüşümünü olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle özellikle hipotiroidisi olan, Hashimoto tiroiditi bulunan veya uzun süren halsizlik ve saç dökülmesi yaşayan hastalarda demir eksikliği de değerlendirilmelidir. Ancak demir takviyeleri mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalı ve tiroid ilaçlarıyla aynı anda alınmamalıdır.
Tiroid sağlığını korumada yalnızca hormon değerlerine değil; demir, iyot, selenyum ve diğer beslenme faktörlerine de bütüncül bir yaklaşımla bakmak en doğru yaklaşımdır.
