Paratiroid Adenomu ve Cerrahi Tedavisi: Bilmeniz Gerekenler
Paratiroid adenomu, tipik olarak tek bir paratiroid bezinin iyi huylu büyümesidir ve Primer Hiperparatiroidizmin (PHPT) en yaygın nedenidir. PHPT, endokrin hastalıklar arasında en sık görülen üçüncü hastalıktır.
- Primer Hiperparatiroidizm (PHPT) Nedir?
Primer hiperparatiroidizm, kalsiyum yüksekliği (hiperkalsemi) ile birlikte Paratiroid Hormon (PTH) düzeylerinin baskılanmamış (uygunsuz normal veya yüksek) olmasıyla karakterize klinik bir tablodur.
Nedenleri:
PHPT olgularının büyük çoğunluğu sporadiktir ve genellikle bir veya birden fazla sayıda adenom (PHA vakalarının %30-40'ını oluşturur), hiperplazi veya çok nadiren karsinom olarak saptanır.
Klinik Bulgular:
- Biyokimyasal Bulgular: Serumda PTH artışı, hiperkalsemi, hipofosfatemi ve D vitamini düzeyinde azalma görülür.
- Kas ve Sinir Sistemi: Miyopati gelişimine katkıda bulunur; alt ekstremite proksimal kaslarını tutan kas güçsüzlüğü, kas atrofisi ve sandalyeden kalkmada zorlanma gibi nöromüsküler bulgular ortaya çıkabilir.
- İskelet Sistemi: İskelet tutulumunun değerlendirilmesi amacıyla özellikle radius ölçümü yapılmalıdır.
- Cerrahi Tedavi (Paratiroidektomi) Endikasyonları
Paratiroidektomi, PHPT'nin standart tedavisidir. Ancak cerrahi kararı, hastanın semptom durumuna ve hedef organ tutulumuna bağlıdır.
Cerrahi Gerektiren Durumlar:
- Semptomatik Hastalık: Belirti veren PHPT’li tüm hastalara cerrahi tedavi önerilir.
- Asemptomatik Hastalıkta Risk Varlığı: Asemptomatik PHPT’li hastalarda aşağıdaki kriterlerden en az birinin varlığında operasyon düşünülmelidir:
- Serum kalsiyumu normalin üst sınırının >1 mg/dL üzerinde olanlar.
- İskelet tutulumu olanlar:
- Görüntüleme yöntemleri ile kırık varlığı.
- Herhangi bir bölgede Kemik Mineral Yoğunluğu (KMY) T-skoru ≤ -2,5 olanlar.
Cerrahi Gerektirmeyen Durumlar:
- Familyal Hipokalsiürik Hiperkalsemi (FHH): Bu tanıyı alan hastalarda cerrahi genellikle kontrendikedir. Bu durum, Ca/Kreatinin klirensinin 0,01’den düşük olmasıyla ayırt edilir.
III. Cerrahi Öncesi Değerlendirme
Ameliyat öncesi görüntüleme, anormal paratiroid bez(ler)inin yerini tespit etmek amacıyla önerilir, ancak tanı amacıyla rutin görüntüleme önerilmemektedir.
Lokalizasyon Yöntemleri:
- Ultrasonografi (US): Boyundaki paratiroid patolojisini saptamada oldukça etkilidir. Tiroid ve paratiroid bezlerinin çok küçük tümörlerinin görüntülenmesine imkan sağlar. Mediasten için yetersizdir.
- İleri Görüntülemeler: Mediasten düşünülüyorsa Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) veya tercihen 4 boyutlu Bilgisayarlı Tomografi (4BBT) kullanılmalıdır.
- Minimal İnvaziv Cerrahi Hazırlığı: Minimal invaziv paratiroidektomi öncesinde Tc99M -sestamibi görüntüleme ve yüksek çözünürlüklü US değerli lokalizasyon yöntemleridir.
- PTH Yıkama (Washout) Testi: Şüpheli paratiroid dokusunun İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB) sonrasında iğne yıkamasında PTH ölçümü, adenomları lokalize etmede etkili bir yöntemdir. Yıkama sıvısındaki PTH düzeyi kan PTH düzeyinden daha yüksekse veya >1000 ng/L ise pozitif kabul edilebilir.
Eşlik Eden Tiroid Hastalığının Yönetimi:
Paratiroid cerrahisinden önce tiroid lezyonlarının ultrason ile değerlendirilmesi önemlidir. Rutin preoperatif yapılan boyun US ile hastalarda tiroid hastalığı tespit edilme oranı yaklaşık %43, tiroid kanseri saptanma oranı ise yaklaşık %4.6 olarak bildirilmiştir. Eş zamanlı total tiroidektomi yapılması, hastayı ikinci bir operasyon gereksiniminden koruyabilir.
Genetik Sendromlara Yönelik Yaklaşım:
- MEN1 veya MEN2 sendromu şüphesi varsa, bu hastalarda multiglandüler hastalık varlığı nedeniyle iki taraflı boyun eksplorasyonu gereklidir ve minimal invaziv paratiroidektomi kontrendikedir.
- Cerrahi Sonrası Komplikasyonlar
Hipoparatiroidizm, yetişkinlerde en sık boyun bölgesine uygulanan cerrahiler sonrasında gelişir.
- Geçici Hipoparatiroidizm: Tek bir adenom çıkarıldığında, normalde baskılanmış olan paratiroid bezleri aktif hale gelene kadar geçici hipoparatiroidizm meydana gelebilir.
- Kalıcı Hipoparatiroidizm: Operasyondan 12 ay sonra durumun devam etmesi olarak tanımlanır. Bu durum, cerrahi sırasında bezlerin tamamının istenmeden çıkarılması, hasarlanması veya kan akımının kesilmesi sonucunda ortaya çıkar.
- Tiroid/paratiroid konusunda uzmanlaşmış cerrahlar tarafından yapıldığında, total tiroidektomi sonrası kalıcı hipoparatiroidizm oranı %1'den daha azdır. Kalıcı HipoPT riski, ameliyat sonrası ilk 12-24 saatte PTH seviyesinin <10 pg/ml olması durumunda daha olasıdır.
Uyarı: Bu makaledeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Cerrahi karar ve tedavi planı, hastanın bireysel klinik durumu göz önüne alınarak uzman hekimler tarafından belirlenmelidir.
