Paratiroid ameliyatı nedir?
Paratiroid ameliyatı, tıbbi adıyla paratiroidektomi, aşırı PTH üreten paratiroid bezinin veya bezlerinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Primer hiperparatiroidizmde çoğunlukla tek bir paratiroid adenomu söz konusu olduğu için, uygun hastalarda yalnızca hastalıklı bezin çıkarılması yeterli olabilir.
Başarılı bir ameliyat sonrasında PTH üretimi normale döner ve buna bağlı olarak kandaki kalsiyum düzeyi de normalleşir.
Hangi hastalarda paratiroid ameliyatı gerekir?
Paratiroid cerrahisi özellikle belirti veren primer hiperparatiroidizm hastalarında temel tedavi seçeneğidir.
Bunun yanında herhangi bir şikâyeti olmayan, yani asemptomatik hastalarda da bazı bulgular ameliyat için neden oluşturabilir.
1. Kalsiyum düzeyi belirgin şekilde yüksekse
Kandaki kalsiyum düzeyinin laboratuvarın normal üst sınırından 1 mg/dL'den fazla yüksek olması, cerrahi açısından önemli bir kriterdir.
Kalsiyum yüksekliği ne kadar belirginse, hastalığın uzun vadede oluşturabileceği komplikasyonlar açısından değerlendirme de o kadar önem kazanır.
2. Böbrek taşı varsa
Primer hiperparatiroidizm böbrek taşı oluşumuna yol açabilir.
Daha önce böbrek taşı geçirmiş bir hastada, özellikle kalsiyum ve PTH yüksekliği de varsa, paratiroid hastalığı mutlaka değerlendirilmelidir.
Böbrek görüntülemelerinde nefrolitiyazis (böbrek taşı) veya nefrokalsinozis saptanması da cerrahi açısından önemli bir bulgudur.
3. Böbrek fonksiyonları etkilenmişse
Primer hiperparatiroidizm böbrekleri de etkileyebilir.
Özellikle böbrek fonksiyonlarında azalma, eGFR'nin 60 mL/dk'nın altında olması veya böbrek taşı gibi bulguların bulunması cerrahi değerlendirme gerektirir.
4. Kemik yoğunluğu azalmışsa
PTH'nin uzun süre yüksek olması kemiklerden kalsiyum kaybını artırabilir.
Bunun sonucunda osteopeni veya osteoporoz gelişebilir ve kırık riski artabilir.
Kemik mineral yoğunluğu ölçümünde özellikle T-skorunun -2,5 veya daha düşük olması, primer hiperparatiroidizmde cerrahi açısından önemli kriterlerden biridir.
Omurga kırığının saptanması da cerrahi tedavi lehine önemli bir bulgudur.
5. Hasta 50 yaşından küçükse
50 yaşından genç olmak, tek başına bile primer hiperparatiroidizmde cerrahi tedavi lehine bir kriter olarak kabul edilir.
Bunun nedeni, genç hastalarda hastalığın önünde daha uzun bir yaşam süresi bulunması ve tedavi edilmeyen hastalığın uzun vadeli etkilerinin daha fazla önem taşımasıdır.
Hiçbir şikâyetim yoksa ameliyat gerekir mi?
Her zaman değil.
Primer hiperparatiroidizm bazen tamamen tesadüfen, başka bir nedenle yapılan kan tahlilinde fark edilir.
Hastanın hiçbir şikâyeti olmasa bile yukarıda belirtilen kalsiyum yüksekliği, böbrek taşı, böbrek fonksiyonlarında bozulma, osteoporoz veya genç yaş gibi kriterlerden biri varsa cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Bununla birlikte bazı hastalarda yakın takip de uygun bir seçenek olabilir.
Bu nedenle “PTH yüksek çıktı, mutlaka ameliyat olmalıyım” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.
Paratiroid ameliyatı nasıl yapılır?
Ameliyatın şekli hastalığın nedenine ve paratiroid bezinin yerleşimine göre değişir.
Tek bir paratiroid adenomu tespit edilen uygun hastalarda minimal invaziv paratiroidektomi yapılabilir.
Bazı hastalarda ise birden fazla paratiroid bezinin değerlendirilmesi gerekebilir. Bu durumda cerrahi yaklaşım farklı planlanır.
Ameliyat sırasında gerektiğinde intraoperatif PTH ölçümü kullanılarak aşırı hormon üreten dokunun çıkarıldığı kontrol edilebilir.
Ameliyat öncesinde görüntüleme neden yapılır?
Önemli bir nokta şudur:
Paratiroid görüntülemeleri tanı koymak için değil, ameliyatı planlamak için kullanılır.
Primer hiperparatiroidizm tanısı kan testleriyle konur. Tanı kesinleştirildikten sonra hastalıklı paratiroid bezinin yerini belirlemek amacıyla;
- Boyun ultrasonografisi,
- Paratiroid sintigrafisi,
- Gerektiğinde 4 boyutlu BT
gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Ameliyatın başarı şansı yüksek midir?
Primer hiperparatiroidizm nedeniyle yapılan paratiroid cerrahisi, deneyimli cerrahlar tarafından gerçekleştirildiğinde başarı oranı oldukça yüksek olan bir tedavidir.
Ancak cerrahi başarının yalnızca ameliyat tekniğine değil, hastalığın doğru tanımlanmasına, paratiroid bezinin doğru lokalize edilmesine ve deneyimli bir ekip tarafından ameliyat edilmesine de bağlı olduğunu unutmamak gerekir.
Paratiroid ameliyatından sonra ne olur?
Ameliyat sonrasında kandaki PTH ve kalsiyum düzeyleri takip edilir.
Bazı hastalarda geçici olarak kalsiyum ve D vitamini desteği gerekebilir.
Özellikle uzun süreli ve belirgin hiperparatiroidizmi olan hastalarda kemiklerin kalsiyumu hızla çekmesine bağlı “aç kemik sendromu” (hungry bone syndrome) gelişebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası takip hastaya göre planlanır.
Her PTH yüksekliği ameliyat gerektirir mi?
Hayır.
Bu ayrım özellikle önemlidir.
PTH yüksekliğinin nedeni;
- D vitamini eksikliği,
- Kronik böbrek hastalığı,
- Kalsiyum eksikliği,
- Emilim bozuklukları
gibi nedenler olabilir.
Bu durumlarda tedavi, öncelikle PTH yüksekliğine neden olan problemin düzeltilmesine yöneliktir.
Buna karşılık yüksek kalsiyum ile birlikte PTH'nin baskılanmamış olması, primer hiperparatiroidizmi düşündürür ve paratiroid cerrahisi açısından değerlendirme gerektirir.
